In Essaouira is cultuur geen luxe, maar wel degelijk een hefboom voor lokale ontwikkeling die de actualiteit van de stad markeert en haar haar aura bezorgt.

Maar 2014 zal in de annalen gegrift blijven als het jaar waarin concrete en praktische initiatieven zijn ontstaan die gericht zijn op het doen herleven en behouden van schatten van het Marokkaanse culturele erfgoed.

Twee acties die onder de hemel van Essaouira juwelen van het Marokkaanse muzikale erfgoed hebben gematerialiseerd en veiliggesteld, die zo in het geheugen van de nationale culturele scène gegrift zullen blijven, namelijk de "Anthologie musicale des Gnaoua", een verzameling stukken gewijd aan deze voorouderlijke kunst en gericht op de opwaardering van haar ritmische, melodische, lyrische en stilistische rijkdom, en "Lqoddam Jdid Saouiri", een voorouderlijk stuk van de Andalusische muziek dat is gereconstitueerd en getranscribeerd door jonge onderzoekers uit Essaouira.

Onthuld afgelopen juni ter gelegenheid van de 17e editie van het Festival Gnaoua musiques du monde (12-15 juni), is de "Anthologie musicale des Gnaoua" samengesteld uit een audio-opname die meer dan 14 uur beslaat, opgenomen op 9 cd's waarop alle conventionele fasen zijn verzameld, en in een kruisbestuiving van regionale interpretaties, alle nuances, alle referenties van het Gnaoui-repertoire, namelijk de introducties, het percussiespel, de ludieke fasen, evenals het volledige traject van de mlouks en de kleuren.

Alle gezongen teksten zijn getranscribeerd in het Arabisch en vertaald in het Frans. De boxset bevat ook een boek met teksten die een drievoudige belichting bieden: historisch, antropologisch en musicologisch, en de biografieën van de maâlems.

De Anthologie, het resultaat van vier jaar werk waarbij Gnaoua-maâlems uit alle regio's van Marokko en eminente onderzoekers en specialisten zijn gemobiliseerd, past in het ambitieuze project van de kandidatuur die gericht is op het inschrijven van de Gnaoua-kunst op de representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid, opgesteld door UNESCO.

Dit project, geleid door de Association Yerma Gnaoua en het Ministerie van Cultuur, heeft bovendien de mogelijkheid geboden om de energieën van de Gnaoua-maâlems, alle stromingen en regio's inbegrepen, te verenigen rond één doel, aangezien de samenstelling van het kandidatuurdossier de goedkeurende akte vereist van een representatief college van maâlems, in hun hoedanigheid van vertegenwoordigers van de gemeenschap die de Gnaoua-kunst creëert, onderhoudt en overdraagt.

Een ander Marokkaans muzikaal register werd dit jaar beloond met een verstandig werk voor het behoud van het erfgoed, namelijk de Andalusische muziek. Zo had het publiek van de 11e editie van het Festival des Andalousies atlantiques (30 oktober-2 november) het voorrecht om "Lqoddam Jdid Saouiri" te bewonderen, een mythisch stuk waarvan de laatste bekende sporen teruggaan tot het begin van de 19e eeuw, toen deze Mizane (beweging van de Nuba) werd gespeeld voor Sultan Moulay Abd Er Rahman in 1832, die, om de Franse delegatie die hij in zijn koninklijk paleis in Meknès ontving te eren, een joods-moslimorkest uit Mogador had laten komen dat hij als het beste van Marokko beschouwde.

Deze anekdote heeft bovendien dit artistieke erfgoed, evenals de stad Essaouira, vereeuwigd, aangezien Eugène Delacroix, een gerenommeerd schilder die destijds als verslaggever in de Franse delegatie fungeerde, aan de mensheid een doek heeft nagelaten dat dit moment heeft vastgelegd onder de naam "Les musiciens juifs de Mogador". Dit werk heeft er zo toe bijgedragen dat dit muzikale erfgoed levend bleef, tot het moment dat, bijna 180 jaar later, jonge Souiris, onder leiding van Abdessamad Amara, de directeur van het Conservatorium voor muziek van Essaouira, dit bericht uit een andere eeuw opvingen en besloten aan de slag te gaan om de partituur, de teksten en de orkestratie van dit muziekstuk te reconstitueren en te transcriberen, dat nu is opgenomen in het curriculum van het Conservatorium van Essaouira.

Deze twee acties versterken zo de culturele dynamiek van Essaouira die, via de Festivals van Gnaoua en de Andalousies atlantiques, of andere evenementen zoals de Printemps musical des Alizés, gewijd aan klassieke muziek, niet ophoudt het buitengewone vermogen van kunst als middel voor dialoog en toenadering tussen beschavingen en tussen volkeren te bevestigen. Deze laatste waarde wordt bovendien voortdurend gepredikt in Essaouira, of het nu op de artistieke podia is of op de agora's die, telkens wanneer de gelegenheid zich voordoet, denkers, intellectuelen en besluitvormers uit alle horizonten, evenals gewone mensen, samenbrengen rond netelige vragen die de mensheid bezighouden, geconfronteerd met de vele identitaire terugtrekkingen en morele regressies die de wereldvrede in gevaar brengen.

Vragen van nationale aard hebben dit jaar ook een plaats gevonden in deze debatruimte, met name de rol van de vrouw in het proces van politieke hervormingen dat Marokko doormaakt, via de vijfde editie van de Women's Tribune, een platform voor reflectie op oplossingen voor de moeilijkheden die vrouwen kunnen tegenkomen in hun zoektocht naar gelijke kansen, die dit jaar in Essaouira (2-3 mei) werd gehouden onder het thema "La régionalisation au féminin: promesses, atouts et enjeux".

Tijdens deze bijeenkomst hebben politieke en economische persoonlijkheden, evenals vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, uit Marokko en daarbuiten, gedebatteerd over vragen met betrekking tot de regionalisering op vrouwelijk niveau en de decentralisatie van de macht ten dienste van de gelijkheid tussen vrouwen en mannen en de middelen om gendergelijkheid op het niveau van lokale instanties op te bouwen, met als doel een beter bestuur te waarborgen. Zo heeft Essaouira, deze kleine rustige Atlantische haven ingebed in een onherbergzaam land - althans in schijn -, erin geslaagd om, tegen wind en tij in, een belangrijk immaterieel kapitaal op te bouwen dat voor een groot deel een toeristische activiteit doet draaien die standhoudt tegen grote nationale aantrekkingspolen, die beter bedeeld zijn met materiële middelen en infrastructuur.