Het herdefinieert zichzelf in het hart van de Salon du Cheval in El Jadida: Tbourida, de emblematische kunst van de Marokkaanse ruitersidentiteit

Geschiedenis De Tbourida, ook wel bekend onder de naam fantasia, is veel meer dan een eenvoudig paardenspektakel. Het belichaamt een kunst van moed, coördinatie en tribale trots, waarbij ruiters en paarden een harmonieus geheel vormen. Elk gesynchroniseerd schot met buskruit, elke strijdkreet die door de lucht klinkt, elk gebaar van de ruiter gehuld in zijn burnous symboliseert een levende geschiedenis van Marokko, zijn stammen en zijn identiteit. In deze 17e editie van de Salon krijgt de Tbourida een nieuw gezicht: dat van een traditie die weliswaar trots is op haar krijgshaftige erfgoed, maar die ervoor kiest om het paard centraal te stellen in het handelen, niet als een eenvoudig instrument, maar als een volwaardige partner. De Tbourida belichaamt een kunst van moed, coördinatie en tribale trots, waarbij ruiters en paarden een harmonieus geheel vormen. Elk gesynchroniseerd schot met buskruit, elke strijdkreet die door de lucht klinkt, elk gebaar van de ruiter gehuld in zijn burnous symboliseert een levende geschiedenis van Marokko, zijn stammen en zijn identiteit. Op de grote zandpiste van het Parc des Expositions Mohammed VI is het schouwspel fascinerend: vijftien ruiters in een rij met geheven geweren, rechte blikken, gespannen paarden die in volle galop vooruitstormen. En in een perfecte synchronisatie klinken de knallen, stijgen ze op en resoneren ze. Het is het hoogtepunt van een duizendjarige traditie: de Tbourida, deze Marokkaanse ruiterkunst die is ingeschreven op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid, en die zich vandaag de dag meer dan ooit herdefinieert in het hart van de Salon du Cheval in El Jadida. Zo vieren Marokkaanse ruiters al eeuwenlang glorie, dapperheid en cohesie door middel van deze demonstratie van beheerste kracht. We vinden de Tbourida in alle regio's van het Koninkrijk, van de vlakte van de Gharb tot de hoogvlakten van de Souss, via de Doukkala, de Tadla en de Abda. Elke stam brengt zijn eigen accent aan: in de houding van de ruiter, de versiering van het paard of het borduurwerk van het kostuum. Want in de kern gaat het niet langer alleen om een demonstratie van kracht of dapperheid. In deze 17e editie van de Salon, met als thema «Het paard ten dienste van de mens», krijgt de Tbourida een nieuw gezicht: dat van een traditie die trots blijft op haar krijgshaftige erfgoed, maar die ervoor kiest om het paard centraal te stellen in het handelen, niet als een eenvoudig instrument, maar als een volwaardige partner. Met de Salon is het de referentiecompetitie geworden voor de sorba's van het Koninkrijk. Sinds de oprichting in 2008 heeft de Salon du Cheval een speciale plek ingeruimd voor de Tbourida. En terecht, want deze kunst is niet alleen spectaculair, ze is emblematisch voor de Marokkaanse ruitersidentiteit. De Grote Prijs van Zijne Majesteit Koning Mohammed VI voor Tbourida, georganiseerd tijdens de hele week van de Salon, is de referentiecompetitie geworden voor de sorba's van het Koninkrijk. Elke dag strijden de beste groepen van het land, afkomstig uit de twaalf regio's van Marokko, om een plek op het podium. Maar de Salon beperkt zich niet tot het bieden van een wedstrijdterrein. Het werkt in de diepte: het structureert en verbetert de omstandigheden, waakt over de veiligheid van de ruiters, begeleidt de gezondheid van de paarden en heroverweegt de protocollen voor opvang en verzorging. De Tbourida-paarden, vaak afkomstig uit traditionele bloedlijnen, profiteren hier van optimale omstandigheden, goed verdeelde drinkpunten voor het drenken en douchen, en een fijn beheer van rust- en inspanningstijden. Elke groep wordt gevolgd door een technisch en veterinair team, dat garandeert dat de intensiteit van het spektakel nooit ten koste gaat van de integriteit van de gezondheid en het welzijn van het dier. Er bestaat een link tussen Tbourida en paardenwelzijn die op het eerste gezicht tegennatuurlijk kan lijken. Hoe kun je de brute versnellingen, de abrupte stops, de gecoördineerde salvo's verenigen met de zachtheid die we tegenwoordig verwachten in de relatie met het paard? Dat is de hele inzet en de schoonheid van deze transitie. In de loop der jaren hebben steeds meer Moqaddem (leiders van een sorba of letterlijk Mqaddmine) hun aanpak gewijzigd. Minder gedwongen herhalingen, meer voorbereidingssessies te voet. Minder stijve bitten, meer aangepast tuig. Minder intensiteit in de eerste sessies, meer werk aan ademhaling en uithoudingsvermogen. Deze evoluties worden niet opgelegd: ze komen uit het veld, uit de dialoog met dierenartsen, uit ervaringen en uit de wedstrijdreglementen. En ze zijn zichtbaar. Het Tbourida-paard van vandaag is soepeler, expressiever en zelfverzekerder. Het ondergaat het salvo niet langer: het voert het uit in een vorm van overeenstemming, bijna choreografisch. Deze wending naar een respectvollere Tbourida wordt grotendeels mogelijk gemaakt door de omgeving die de Salon creëert. Door optimale opvangomstandigheden te bieden, ruimtes voor dialoog tussen regio's te openen en het voorbeeldgedrag van bepaalde groepen zichtbaar te maken, fungeert de Salon als een hefboom. Het waardeert de meest deugdzame praktijken. Het moedigt trots aan in uitmuntendheid, niet in lijden. Het creëert een effect van wedijver tussen sorba's. Tijdens de week worden educatieve demonstraties aangeboden: voorbereiding van het paard voor het salvo, debriefing met de ruiters, delen van dressuurtips. Deze momenten, open voor het publiek, stellen jonge enthousiastelingen ook in staat om de complexiteit van de Tbourida beter te begrijpen. Want het is geen eenvoudig folkloristisch spektakel, het is een complete ruiterkunst die precisie, cohesie, intelligentie van het paard en trouw aan het gebaar vereist. De opkomst van vrouwelijke sorba's verfijnt de choreografie Een van de opvallende fenomenen van de afgelopen jaren is de komst van vrouwen. Lange tijd beperkt tot een perifere rol, is de vrouw vandaag de dag een volwaardige actrice in de Tbourida. In El Jadida hebben sommige edities uitsluitend vrouwelijke groepen zien defileren, met een elegantie, een strengheid en een kracht die de vooroordelen hebben doorbroken. De Salon geeft hen dezelfde zichtbaarheid, hetzelfde respect en dezelfde toegang tot de competitie. En deze gelijkheid herstelt niet alleen een historische afwezigheid. Het transformeert de Tbourida zelf. De relatie met het paard evolueert. De choreografie wordt verfijnd. De overdracht opent zich voor nieuwe verhalen, nieuwe lichamen, nieuwe stemmen. Dat is opnieuw een van de effecten van de Salon: een plek van erkenning zijn, maar ook van projectie. Vandaag de dag zien de toeschouwers die de finales van de Grote Prijs Z.M. Koning Mohammed VI voor Tbourida bijwonen, veel meer dan een rij ruiters die ritmisch schieten. Ze bevinden zich tegenover een levend erfgoed, een open toekomst. Ze zijn getuige van de enscenering van een geheugen, de bestendiging van een kunst, de viering van een voorouderlijke levenswijze. Maar voortaan zien ze ook bloeiende paarden, attente ruiters, aangepaste praktijken, een gedeelde ethiek. Door dit jaar het thema «Het paard ten dienste van de mens» te kiezen, tekent de Salon geen breuk. Het bevestigt dat de Tbourida in El Jadida, in tegenstelling tot moussems en andere gelegenheden van vurigheid, verandert in een verklaring van respect, een band tussen de schoonheid van het vuur en de sereniteit van de adem, de kracht van de baroud getrouwd met de fijnheid van de band. Kortom, de Tbourida is een heel cultureel en ambachtelijk ecosysteem: het maken van zadels, het borduren van kleding, het smeden van buskruitgeweren, de muziek, de liederen en zelfs de mondelinge verhalen die de herinnering aan de grote Marokkaanse ruiters levend houden. Dat is wat het tot een complete praktijk maakt, tegelijkertijd artistiek, spiritueel en gemeenschappelijk. Het is geen eenvoudige parade… Nationale culturele identiteit De Tbourida is een ruitervoorstelling die in de 16e eeuw verscheen. Het staat sinds 2021 op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. Het is een voorstelling die een opeenvolging van militaire parades simuleert, gereconstrueerd volgens de voorouderlijke Arabisch-Amazigh conventies en rituelen. Elke Tbourida-parade wordt uitgevoerd door een groep bestaande uit een oneven aantal ruiters en paarden (van 15 tot 25), zij aan zij opgesteld, in het midden waarvan de leider van de groep zich plaatst. Vaak geven de ruiters vóór het evenement een spirituele lading aan hun optreden door hun wassingen uit te voeren en vervolgens gezamenlijk te bidden. Samen, onder leiding van de leider, voeren ruiters en paarden een parade uit die uit twee hoofddelen bestaat. Het eerste is de hadda, of de groet van de groep, die in draf de piste betreedt en een acrobatische wapenbehandeling uitvoert, om vervolgens terug te keren naar het startpunt. Het tweede is de talqa, waarbij de groepen in galop vertrekken en een schot met losse flodders lossen, voordat ze zich terugtrekken, wat een collectief vertrek naar de oorlog simuleert. De ruiters dragen kostuums en accessoires uit die tijd, waaronder een tulband, gedrapeerde kleding, babouches, een klein boekje van de Koran en een oud Arabisch zwaard. De paarden zijn opgetuigd met traditioneel genaaid en versierd materiaal. De ruiters zijn afkomstig uit dezelfde stam of regio waarvan ze de gewoonten en kostuums vertegenwoordigen. De overdracht gebeurt van generatie op generatie binnen de families, door mondelinge overlevering en observatie van de beoefenaars. Specifiek voor de regio van de grote Maghreb is de Tbourida een traditionele en populaire ruiterkunst. Ze wordt veel beoefend in landelijke gebieden om nationale en religieuze feestdagen te vieren en maakt deel uit van de nationale culturele identiteit. Deze traditie, ook wel «kruitspel» genoemd, op de achtergrond van korte races, laat voornamelijk Berberpaarden concurreren, licht en luchtig, met een zeer kleurrijk ceremoniëel tuig. Het doel van de proef is om de race te beëindigen door op hetzelfde moment een schot in de lucht te lossen, zodat er slechts één knal te horen is. De schoten worden, afhankelijk van de regio, ofwel in de richting van de lucht of naar beneden gericht. De ruiters gekleed in blauwe djellaba's uit de regio Guelmim – de poort naar de woestijn – hebben de gewoonte om naar beneden te schieten. De regio's van Marokko, vertegenwoordigd door een «sorba» (groep), nemen deel aan tentoonstellingen op hoog niveau waarbij de evaluatie van de deelnemende teams gebeurt op basis van precieze criteria die rekening houden met de kleding van de ruiters, de behendige hantering van de geweren en de synchronisatie van de schoten. In het begin was het de Marokkaanse Fantasia… Wortels De Tbourida vindt zijn wortels in de militaire en ruitertradities van Marokko. De hedendaagse voorstellingen roepen de oude collectieve cavaleriecharges op en de demonstraties waarbij de ruiters hun vermogen moesten tonen om zich te verplaatsen en te handelen als een perfect gecoördineerde groep. De term is nauw verbonden met «baroud», een Arabisch woord dat buskruit aanduidt. Het schot vormt inderdaad een van de meest herkenbare elementen van deze traditie. Lange tijd werd de term «Fantasia» ook gebruikt om dit type voorstelling aan te duiden in westerse verhalen en beschrijvingen van de Maghreb. Vandaag de dag maakt de term Tbourida het mogelijk om deze praktijk nauwkeuriger te identificeren in zijn Marokkaanse culturele context. In de loop van de tijd is de functie ervan geëvolueerd. De oude krijgsverwijzingen hebben plaatsgemaakt voor een culturele voorstelling die georganiseerd wordt in het kader van vieringen, bijeenkomsten en ruiter-evenementen. De erkenning van de Tbourida door UNESCO in december 2021 heeft de internationale zichtbaarheid ervan versterkt en het belang dat wordt gehecht aan het veiligstellen van de kennis die nodig is voor de overdracht ervan. Ontvang het laatste nieuws van Aujourd’hui Le Maroc direct op WhatsApp