Op dit uur van zwoegen op de velden, sluimert Ben Smim. Een moskee, een school, een dispensarium, huizen van leem en baksteen. Dit dorp van 3.000 inwoners, op 70 km van Fez, contrasteert met de omliggende landen, die afgelopen herfst werden besproeid door regens die Marokko in vijfendertig jaar niet had gekend. "Dat groen is misleidend", waarschuwt Moulay Ali Tahiri, 72 jaar. Deze nestor van de zaouia (religieuze en tribale gemeenschap) van Ben Smim wordt, samen met een tiental dorpelingen, door de rechter vervolgd omdat hij zich verzette tegen de bouw van een eenheid voor het bottelen van bronwater.

Sinds het begin van de werkzaamheden in 2006 hebben volksprotesten, onderdrukt door de ordediensten, niet kunnen voorkomen dat de fabriek uit de grond verrees. Bulldozers zijn nog steeds actief op de heuvelhelling, en de exploitatie zou "tegen de zomer" moeten beginnen, kondigt de Fransman Nicolas Antaki, directeur van de Euro-Africaine des eaux (EADE), aan. Dit Marokkaanse bedrijf, opgericht in 2001, tekende in 2005 een contract met het koninkrijk, dat voor 60% eigenaar is van de bron Ben Smim, en zou jaarlijks zo'n honderd miljoen liter flessenwater moeten produceren.

"Wat gaan we eraan verdienen? In de zomer hebben we bijna geen druppel meer om de beesten te drenken", klaagt Abdellah Adghoghi tussen twee slagen met de schoffel door. Afhankelijk van een bijna zelfvoorzienende landbouw, in een land in een situatie van waterschaarste (700 m3 per inwoner per jaar) waarvan het merendeel van de watervoorraden wordt geabsorbeerd door de landbouwexport, maken de inwoners zich zorgen. In Ben Smim ligt de helft van de grond om het jaar braak. "Vorig seizoen verloren we 15% van de veestapel. Zonder water of gras moesten we beesten verkopen tegen belachelijke prijzen om voer te kopen", zegt Moulay Ali Tahiri.

"In Marokko is de boer niets"

"Het debiet dat de directie van het stroomgebied van Sébou ons heeft toegestaan is 3 liter/seconde. Het gemiddelde debiet van de bron van Ben Smim is echter 80 liter/seconde, 20 in tijden van droogte", stelt Nicolas Antaki gerust. "De wolf zit in de schaapskooi. In Marokko is de boer niets", waarschuwt econoom Mehdi Lahlou, oprichter van de Marokkaanse Vereniging voor een Wereldwatercongres (ACME). "De gevolgde reglementaire procedure garandeert transparantie", meent op zijn beurt Mokhtar Bzioui, van de Wereldwaterraad, voormalig verantwoordelijke bij de Nationale Directie voor Hydrauliek. "We hebben geen vertrouwen!", snijdt Moulay Ali Tahiri af. "Er is een onderzoek gedaan vóór de ondertekening van het contract en iedereen was voorstander", repliceert Nicolas Antaki, geïrriteerd door de beweringen dat zijn bedrijf belangen van hooggeplaatsten zou verbergen. "Ik heb acht jaar gedaan over het volgen van de administratieve procedure, laat men niet komen zeggen dat ik profiteer van gunsten!"

In het dorp twijfelt men aan de voordelen van de fabriek voor deze regio waar de werkloosheid de jongeren echter hard treft. "Hij sprak over 200 banen. Maar alles zal gemechaniseerd zijn! Twaalf mensen zullen er werken", ironiseert Moulay Ali Tahiri. "Ik weiger in dit spel mee te gaan, repliceert de investeerder. Maar voor alle industriële posten heb ik er geen belang bij om op mijn kosten mensen uit andere regio's te laten komen." Een fabriek, daar hebben de dorpelingen niets op tegen, "maar niet als ze alleen ons water neemt, werpt deze vrouw in een roze djellaba op. Het is heilig." "Onze doperwten en bonen worden in Tanger in blik gedaan, waarom hier niet?", vraagt Moulay Ali Tahiri zich af om te laten zien dat hij "niets tegen ontwikkeling" heeft. Nicolas Antaki wijst op de "10 miljoen dirham aan belastingen" (900.000 euro) die de EADE jaarlijks aan de gemeente Ben Smim zou moeten betalen. Een buitenkans om projecten te financieren. "Te beginnen met de reparatie van deze seguia (geul) van houtje-touwtje waarmee het water van de boeren wordt aangevoerd, en die voor een meerderheid aan verliezen zorgt!"

Moulay Ali Tahiri weigert te zien dat de lokale gemeenschap, die 11 stammen groepeert die verdeeld zijn door "oude rivaliteiten", een budget beheert en deelt dat alleen aan de zaouia van Ben Smim toekomt, verzekert hij terwijl hij een oud dahir (koninklijk decreet) van Mohammed V, grootvader van de huidige vorst, zwaait. "Het water behoort aan de Staat, niet aan een gemeenschap", repliceert Nicolas Antaki. "Dat betekent niet dat hij dit publieke goed kan verhandelen", meent Mehdi Lahlou. De vereniging ACME heeft een rechtszaak aangespannen. "Ze is door de administratieve rechtbank van Meknès niet-ontvankelijk verklaard, besluit de ondernemer. Een contract is een contract."

Cerise Maréchaud in Ben Smin