Archeologisch onderzoek door een team van Marokkaanse en Duitse archeologen in de regio van de oostelijke Rif heeft geleid tot de ontdekking van keramische vaten die de oudste zouden zijn die in Marokko zijn vervaardigd. Gebaseerd op intensief archeologisch veldwerk en analyses met gebruik van geavanceerde technologieën, is het team van wetenschappers van het Nationaal Instituut voor Archeologie en Erfgoedwetenschappen (INSAP), van het Ministerie van Cultuur en de Kommission für Archäologie Außereuropäischer Kulturen (KAAK) van het Duits Archeologisch Instituut, onder leiding van Abdeslam Mikdad (INSAP) en Josef Eiwanger (KAAK), erin geslaagd dit keramiek te dateren rond 9000 v.Chr. Deze datum is 2000 jaar ouder dan die tot nu toe werd voorgesteld voor het vormen van de eerste keramische vaten, niet alleen in Marokko maar in alle landen van de Maghreb.

Deze ontdekking vond plaats op de site van Hassi Ouenzga, gelegen in de gemeente Saka, ongeveer 50 km ten zuidwesten van de stad Nador. Het gaat om een schuilplaats die diende als habitat voor neolithische bevolkingsgroepen die deze plek bezochten van 9000 v.Chr. tot 4000 v.Chr. Deze bevolkingsgroepen hebben overblijfselen achtergelaten die behoren tot verschillende fasen van het neolithicum: de meest recente daarvan zou dateren uit het late neolithicum met keramiek versierd met een kam en die zou dateren uit het 6e millennium v.Chr. Het werd voorafgegaan door een andere fase die werd gekenmerkt door cardiaal keramiek (keramiek versierd met afdrukken van de schelp van de gegolfde Cardium), door onderzoekers beschouwd als het oudste keramiek van Marokko dat vanuit het Iberisch schiereiland via Gibraltar werd geïntroduceerd in de eerste helft van het 6e millennium v.Chr. Het is onder deze archeologische laag dat het team van wetenschappers van het programma van de oostelijke Rif fragmenten van onversierd keramiek heeft blootgelegd die zouden dateren uit de eerste helft van het 9e millennium v.Chr. Mineralogische analyses hebben vervolgens aangetoond dat de pottenbakkers (sters) uit die tijd ontvetters gebruikten die totaal anders waren dan die welke de andere groepen gebruikten om hun klei te consolideren.

De ontdekking van aanwijzingen voor de vervaardiging van keramiek vanaf het midden van het 9e millennium v.Chr. is van dien aard dat onze perceptie van deze samenlevingen uit het vroege neolithicum in de Maghreb ingrijpend verandert.

We weten dat de creatie van keramiek een aanzienlijk sociaal en economisch belang kreeg, wat de communicatie en de handel tussen groepen tijdens het neolithicum en de daaropvolgende fasen vergemakkelijkte en versnelde. Het getuigt ook van een diepgaande verandering in de culinaire gewoonten en zou het behoud van water verder vergemakkelijken. Geassocieerd met de opkomst van de landbouw en de domesticatie van diersoorten (schapen, geiten, runderen), zal het een fundamentele rol spelen in de sociaaleconomische evolutie van prehistorische bevolkingsgroepen.

Archeologisch onderzoek wordt momenteel voortgezet op de site van Hassi Ouenzga met als doel de verkregen resultaten verder te bevestigen en te proberen de aard van de relaties die de prehistorische bevolkingsgroepen van de oostelijke Rif onderhielden met hun tijdgenoten van de noordelijke oever van de Middellandse Zee en de Sahara beter te begrijpen.