Regionalisering: Koers naar een gecoördineerd waterbeheer [INTEGRAAL]

Na een opeenvolging van jaren met een neerslagtekort, doorkruist Marokko momenteel een van de ergste droogtes uit zijn recente geschiedenis. Een situatie die niet alleen de watervoorraden zwaar treft, maar ook de prestaties van verschillende economische sectoren in het land vermindert. In dit opzicht is het beheer van dit schaarse goed tot een prioriteit van de regionalisering verheven, om ervoor te zorgen dat de regio's meer betrokken worden bij het beheer van de waterschaarste. Dit blijkt uit de conventie die vrijdag in Tanger werd ondertekend tijdens de nationale conferentie over geavanceerde regionalisering, betreffende een versterkt partnerschap met een participatief kader tussen de overheid en de regio's bij de uitvoering van het overheidsbeleid en nationale programma's op dit gebied.

Een conventie die voortbouwt op de verworvenheden van het nationale beleid dat, volgens de algemeen directeur van hydraulische techniek bij het ministerie van Uitrusting en Water, Abdelaziz Zerouali, heeft geleid tot verschillende successen dankzij belangrijke hydraulische infrastructuren, met name stuwdammen, wateromleidingswerken, putten en boringen voor de exploitatie van grondwater, ontziltingsinstallaties voor zeewater en afvalwaterzuiveringsinstallaties.

De nieuwe waterstrategie van het ministerie, zo herinnerde hij eraan, rust op zes pijlers die verband houden met het beheer en de ontwikkeling van het aanbod, het beheer van de watervraag en de valorisatie ervan, de bescherming van watervoorraden en het behoud van de natuur, het verminderen van de impact van risico's verbonden aan klimaatverandering, de modernisering van het bestuur en de kwalificatie van menselijke hulpbronnen.

Anticiperen om beter te handelen 

Abdelaziz Zerouali benadrukte bovendien dat de nationale strategie een grote visibiliteit vereist op toekomstige neerslag, waarbij hij opmerkte dat het bevoegde departement momenteel samenwerkt met de Wereld Meteorologische Organisatie aan «een grootschalige studie om een gedetailleerde projectie te bieden van de watersituatie in Marokko over een horizon van 30 jaar». Deze data zal het mogelijk maken om een routekaart op te stellen die het waterbeleid zal sturen, waardoor een efficiëntere planning op lange termijn wordt gegarandeerd, voegde hij eraan toe. De uitdaging van anticipatie is groot, aangezien de jaarlijkse watervraag wordt geschat op 16 miljard m3 en naar verwachting de drempel van 18 miljard m3 zal overschrijden vanaf 2030, met name door bevolkingsgroei, verstedelijking en de groeiende behoeften aan irrigatie. De verantwoordelijke benadrukte echter dat het succes van al deze projecten niet kan plaatsvinden zonder een felle strijd tegen overtredingen en overexploitatie. «Niet-duurzame landbouwpraktijken, met name intensieve en ongereguleerde irrigatie, dragen bij aan de snelle uitputting van grondwater, wat een bedreiging vormt voor de duurzaamheid van onze nationale watervoorraden», betreurde hij.

Interregionale wederzijdse hulp

Als hoeksteen van het strategische project voor het versterken van de waterzekerheid van het Koninkrijk, stonden ook de projecten voor de interconnectie van stroomgebieden om het probleem van het tekort aan drinkwater en irrigatie in bepaalde regio's te verhelpen, centraal in de debatten. De watertransportprojecten worden voortgezet na het opmerkelijke succes van de prioritaire fase die het mogelijk maakte om de stuwdam in het stroomgebied van de Sebou te verbinden met de Sidi Mohammed Ben Abdellah-dam (SMBA) in het stroomgebied van de Bouregreg. De eerste fase zorgt al voor een substantieel deel van de drinkwatervoorziening van Rabat en zijn regio. Het watertransport over een afstand van 67 kilometer maakt het nu mogelijk om een dagelijks debiet van ongeveer een miljoen kubieke meter water naar de SMBA-dam te transporteren, voor een totaal dat de 400 miljoen m³ overschrijdt sinds de ingebruikname van deze infrastructuur in september 2023. Het huidige doel, volgens onze bronnen binnen het ministerie, is om het transportdebiet te verhogen van 15 m³/s (kubieke meter per seconde) naar 45 m³/s. 

Deze watertransportprojecten, met name vanuit stroomgebieden met een overschot naar stroomgebieden met een tekort, zullen worden aangevuld met de installatie van andere infrastructuren die gewijd zijn aan niet-conventioneel water. Dit is met name het geval voor ontziltingsinstallaties voor zeewater, waarvan er 9 nieuwe gepland zijn met een totale capaciteit van 202 miljoen m³/jaar ten gunste van de bevolking van verschillende steden, naast de start van de werkzaamheden aan 6 ontziltingsinstallaties met een totale capaciteit van 360 miljoen m³/jaar om de watervoorziening in Casablanca, Settat, Berrechid en anderen veilig te stellen.

Dat gezegd hebbende, en naast de projecten die al door de staat zijn opgezet, hebben de deelnemers aan de conferentie over geavanceerde regionalisering niet nagelaten de noodzaak te benadrukken om enkele politiek moeilijke beslissingen te nemen, zoals het invoeren van een tariefstelling die adequaat is voor de economische en ecologische waarde van water, dat steeds schaarser wordt. Naast het promoten van ontziltingsprojecten, drongen zij ook aan op het opzetten van een adequaat financieringsmechanisme voor lokale waterprojecten, terwijl er wordt geïnvesteerd in de opleiding van regionale actoren om een optimaal beheer van watervoorraden te garanderen.
 

- Om een eerlijke verdeling van watervoorraden op regionaal niveau te garanderen, is de staat al begonnen met het ontwikkelen van wat we de watersnelwegen noemen. Het eerste station maakt het mogelijk om de Oued Sebou te verbinden met de Sidi Mohammed Ben Abdellah-dam nabij Rabat en het tweede in de regio van het Noorden zorgt voor de drinkwatervoorziening van de stad Tanger. Ik geloof dat we moeten werken aan een watersnelweg die water uit de grote Alwahda-dam haalt om de regio Saiss tot aan Oum er-Rabia te bevoorraden.
 

- In Marokko hebben we genoeg instituten, of het nu het Institut Agronomique et Vétérinaire Hassan-II in Rabat is, de École Hassania des travaux publics of de Ecole Mohammadia d'Ingénieurs, evenals andere Marokkaanse faculteiten. Voor mij is het geen kwestie van onderzoek, maar vooral een institutionele kwestie.

- Om het wetgevend en reglementair kader te versterken, moet de waterwet worden bijgewerkt door wetten en reglementen te activeren die in staat zijn watervoorraden te beschermen en het hoofd te bieden aan klimaatverandering, met de noodzaak om het waterrecht, de waterrechtvaardigheid en het publieke eigendom van water als fundamenteel doel in het waterbeleid van het Koninkrijk te beschouwen. En dan moet worden opgemerkt dat we ook de agentschappen voor stroomgebieden moeten versterken door hen de nodige bevoegdheden en capaciteiten te verlenen om hun rol in de bescherming van watervoorraden te vervullen in het licht van de ontwikkelingen met betrekking tot waterschaarste. Momenteel missen de agentschappen middelen, er is niet genoeg waterpolitie, waardoor er vandaag de dag duizenden putten zonder vergunning bestaan, wat ook heeft geleid tot de degradatie van het grondwater in verschillende regio's.

---

Voor het succes van watertransportprojecten is de strijd tegen vervuiling een grote uitdaging. Een project voor de verplaatsing van de olijfolie-eenheden van de Sebou naar Aïn Baida werd in 2022 gelanceerd, onder toezicht van het waterbedrijf van Fez, om de lozing van afvalwater (margines) te beperken. In afwachting van de voltooiing ervan zijn er oplossingen ingezet om de vervuiling in de provincies Taounate, Ouazzane en Fez te verminderen. Het Agentschap voor het Stroomgebied van de Oum Er-Rbia (ABHOR) zet op zijn beurt verschillende activiteiten in om de vervuiling door de lozing van afvalwater te bestrijden. Het agentschap voert elk jaar, «in coördinatie met diverse actoren, bewustwordingscampagnes over de gevaren van afval van olijfoliefabrieken en concrete maatregelen om dit te verhelpen. Deze campagnes vinden plaats in de provincies die onder zijn actiegebied vallen», benadrukt een recent persbericht. Onder de voorgestelde oplossingen bevindt zich «de installatie van ondoordringbare bekkens in olijfoliefabrieken voor de verdamping van afvalwater en de behandeling van olijfresiduen». Tegelijkertijd ondersteunt het agentschap actief initiatieven voor afvalbeheer door technische begeleiding te bieden en deel te nemen aan de financiering van bepaalde zuiveringsinstallaties, in het kader van partnerschapsovereenkomsten. Opgemerkt moet worden dat eigenaren van olijfoliefabrieken zware sancties riskeren op grond van de Waterwet 36-15 als zij blijven doorgaan met het vervuilen van watervoorraden met hun afval, met boetes variërend tussen 10.000 en 500.000 dirham.